Kağıt konişmentodan elektronik konişmentoya…

Dünya ticaretinin belki de ilk kıymetli evraklardan biri olarak ortaya çıkan konişmento deniz yolu ile ticaretin başlamasıyla birlikte yeri geldiğinde makbuz görevi görmüş, yükü temsil etmiş, yükün hangi şartlarda yüklendiğini bildirmiş ve en önemlisi yük sahibinin kim olduğunu bilgisini ispat eden kıymetli bir evrak olmuştur ve halen günümüzde deniz taşımacılığında kullanılan kıymetli bir evraktır. Elektronik konişmentolar 1980’lerde de denenmiş ancak gizlilik ile ilgili endişeler sebebiyle yaygınlaşmamıştır.  Ancak dünya çapında Kovid-19 salgınının varlığı ve çağımızın gereklilerinin de etkisiyle kağıt konişmentoların elektronik hale dönüşmeye başladığını görmekteyiz.

Denizcilik sektöründe dijitalleşme tasarrufunda önünü açıyor.

Elektronik konişmentonun günümüzün hızlı ve düzenli taşıma modellerinden biri olan konteyner taşımacılığında kullanılmaya başlandığını görmekteyiz. Dijital Konteyner Taşımacılığı Derneği (Digital Container Shipping Association) göre, konişmentoların yarısının dijital olarak ele alınması durumunda, konteyner taşımacılığı endüstrisi yılda 4 milyar dolara kadar tasarruf sağlayabilir denilmektedir. Yine Dijital Konteyner Taşımacılığı Derneği’ne göre, denizcilik sektörüne elektronik konşimentolar getirme misyonunu hızlandırmak için koronavirüs pandemisini kullanılıyor.

Hemen hemen her taşıyıcının ofis personelini evden çalışmaya zorlayan ve kağıt konişmentoyu alma ve sunma konusunda büyük zorluklar yaratan salgının başlangıcından bu yana, artan sayıda taşıyıcı firma yalnızca elektronik konişmento düzenleme yoluna başvurmuştur.

Ülkemizde elektronik konşimentonun uygulanmasında hukuken bir sorun teşkil eder mi?

Deniz yoluyla yapılan taşımaların olmazsa olmazı olan konişmento 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda(“TTK”) madde 1228/1’de lafzında yer aldığı üzere” … Konişmento, bir taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlayan, eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını veya gemiye yüklendiğini gösteren ve taşıyanın eşyayı, ancak onun ibrazı karşılığında teslimle yükümlü olduğu senettir…” şeklinde ifade edilmektedir.

Ülkemizde gerek TTK, gerekse Türk Borçlar Kanunu (“TBK”) ve 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu konişmentonun elektronik olarak var olmasının önünde bir engel mevcut değildir. Ancak deniz yoluyla yapılan ticaret malum olduğu üzere yabancılık unsurunu da barındırabilecektir. Bu durumda 5718 sayılı Milletler Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun(“MÖHUK”) ile düzenlenmiş madde 2 uyarınca “…hakim, Türk kanunlar ihtilafı kuralları ve bu kurallara göre yetkili olan yabancı hukuku re’sen uygulamak …”  zorundadır.

Diğer ülkelerdeki bazı yasal düzenlemeler.

Ayrıca elektronik konişmentoların kullanımı ile ilgili olarak Eylül 2023'te, elektronik konşimentolar da dahil olmak üzere elektronik ticaret belgelerine İngiliz hukukunda yasal tanınma sağlayan Elektronik Ticaret Belgeleri Yasasının memnuniyetle karşılandığını görüyoruz. Bu önemli yasal gelişme ile birlikte, Singapur tarafından 2021 Singapur Elektronik İşlemler ( Değişiklik) Yasası biçiminde benzer mevzuatın kabul edilmesinden kısa bir süre sonra gerçekleştirilmiştir.

Uluslararası P&I Kulüpleri Grubunun(“Grup”) Kuralları, kağıtsız ticaret sistemleri kapsamında kargo taşınmasına ilişkin yükümlülüklerin, kullanılacak olan sistemin Grup tarafından onaylanması koşuluyla tazminat kapsamında karşılanacağını öngörmektedir. Grup daha önce, son yasal gelişmelerin ardından kağıtsız ticaret sistemlerinin onaylanmasına yönelik yaklaşımını gözden geçireceğini bildirmişti.

Siber saldırılar…

Dijitalleşmenin ticaretin her alanında yaygın hale gelmesiyle siber güvenlik çok daha önemli bir hal almıştır. Hele ki kıymetli bir evrak olan konişmentonun elektronik ortamda hazırlanması ve teslimi hususları siber güvenlik sorununu listenin en üstüne taşımıştır. Kağıt konişmentodan, elektronik konişmentoya geçişin yapılmasını engelleyen ana sorun ve endişe kaynağı olarak siber riskler ön plandadır. Ancak, riskler, sadece elektronik konişmentoların kullanımına özgü riskler değildir. Siber riskler, bizzat bilgisayar kullanım riskleridir. Özellikle, bilgisayar virüsleri, bilgisayar korsanlığı, bilgi hırsızlığı ve elektrik kesintileri gibi bilgisayarlarla ilgili hususları kapsar. Sistem sağlayıcılar tarafından alınan sigorta kapsamları, sağlayıcıların sistemlerine atfedilebilecek kayıpları kapsasa bile, kullanıcıların kendi sistemindeki herhangi bir zayıflıktan kaynaklanan kayıpları ise kapsamaz.

Sonuç olarak hızla değişen ve gelişen dünyada ticaret, hukuk ve belki de hayatımız yeniden şekillenmekte ve dönüşmektedir. Kaçınılmaz olana her anlamda adapte olmak ve gerekli tedbirleri almak için geç kalmamak gerektiği de ortadadır.

Saygılarımla,

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Aslı Arslan Demirkıran - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Çağdaş Kocaeli Gazetesi Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Çağdaş Kocaeli Gazetesi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Çağdaş Kocaeli Gazetesi editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Çağdaş Kocaeli Gazetesi değil haberi geçen ajanstır.